Դրա կարողը սա՞ղ ա․․․ Անհնար է կարդալ առանց հուզմունքի

Հաճախ վաղուց անցած, մոռացված դեպքերը անսպասելիորեն, մի բառով, մի նշանով, կամ նույնիսկ ծանոթ մի դիմագծով, ասես միանգամից կյանք են առնում, թափ են տալիս իրենց վրայի փոշին ու գալիս կանգնում են փոքր– ինչ շաղված աչքերիդ առաջ:

Երեկ փողոցում մի տղա ձեռքը մեկնեց դեպի ընկերոջ սովորականից լայն անդրավարտիքն ու հարցրեց.
— Լսի՛ր, դրա կարողը սաղ ա՞…
Երկուսն էլ քրքջացին ու անցան:
Իսկ ես քեզ հիշեցի, Սահա՛կ, մանկությա՛ն իմ ընկեր…

Վտիտ մարմնով, ձողի պես բարակ ոտներով, եղեգնի նման դյուրաբեկ և ուռենու նման տխուր մի տղա էր Սահակը: Միշտ խոնարհ ու լուռ էր նա : Մենք` նրա հասակակիցներս, դասամիջոցներին աղմուկ– աղաղակ էինք բարձրացնում, խաղեր հնարում, երգում, միայն Սահակն էր, որ չէր մասնակցում մեր խաղերին: Գալիս, կանգնում էր հեռու, իր խոշոր ու թախծոտ աչքերը հառում էր մեզ, որոնցում նման պահերին կենդանի, չարաճճի ինչ– որ կայծ էր խաղում, բայց երբ մերոնցից մեկը, համենայնդեպս, կանչում էր.

— Սահա՛կ, արի՛ դու էլ խաղա…
— Չէ՛, չէ՛, չեմ ուզում,— շտապ մրմնջում էր նա ու աննկատելի թաքնվում մեր աչքից:
Բայց ամենից ուշագրավը Սահակի բլուզն էր: Դա թեև միշտ մաքուր, բայց բազմաթիվ, բազմաձև ու բազմագույն կարկատաններով ծածկված քաթանե մի բլուզ էր, որի իսկական կտորը որոշելու համար ահագին ժամանակ և կարողություն էր հարկավոր: Անգույն ու հին մի բլուզ էր դա, որը ժամանակին հագել էր նաև Սահակի հայրը: Ես ինչքան հիշում եմ Սահակին, այդ բլուզով եմ հիշում` գույնզգույն, տատիս կարած վերմակի պես:

Էդ բլուզի համար շատ էր տանջվում Սահակը: Էդ բլուզի համար մեր տղաները, հատկապես դուքանչիների երես առած որդիները, շատ էին ձեռք առնում նրան, ամեն դատարկ առիթով հարցնում էին.
— Սահա՛կ, հորդ ողորմի, դո՛ւզն ասա, դրա կարողը սաղ ա՞, բալի մինն էլ մեզ համար ա կարում:
— Հա՜, հա՜, հա՜,— հռհռում էին մյուսները,— դո՛ւզ, դրա կարողը սաղ ա՞:

Սահակը ոչինչ չէր պատասխանում: Նա վիրավորողներին էր նայում թախծոտ ու խոնարհ իր աչքերով, ինչպես իր հայրն էր մի ժամանակ նայում նրանց ծնողներին, ու լռում էր: Հետո ես տեսնում էի, թե ինչպես դպրոցի մի անկյունում կծկված լաց էր լինում Սահակը, լաց էր լինում վիրավորանքից ու զայրույթից: Խե՜ղճ, փոքրի՜կ Սահակ…
Երբ մի օր հարցրի, թե ինչո՞ւ է միշտ տխուր, ինչո՞ւ ինքն էլ մեզ հետ չի խաղում.
— Չէ՛, չի՛ ըլնի, ապերո՛ ջան,— ասաց Սահակը ու փորձեց ժպտալ,— ես հո երեխա չեմ: — Ինչի՞, ուրեմն մենք երեխա ե՞նք,— վիրավորվեցի ես,— արի՛, արի՛ խաղանք:

— Չէ՛, ապերո՛ ջան, չի՛ ըլնի,— խնդրելով, բայց վճռական արտասանեց նա:
Սահակենք հորեղբորենցս բակում էին ապրում: Եվ ամեն անգամ, հորեղբորս երկհարկանի տան պատշգամբից ես տեսնում էի, թե ինչպես էր Սահակը` մինչև գոտկատեղը մերկ (նա բլուզը պահում էր միայն դասերի համար), իր գորշագույն, նիհար ձեռքերով փայտ ջարդում օջախի համար, ջուր բերում, բոբիկ ոտքերը բահին` մշակում մի քանի ոտնաչափ բանջարանոցը, աղբյուրի չեչոտ քարին լվանում իր փոքրիկ եղբայրների ու քույրերի ոտքերը:

Երբեմն– երբեմն տեսնում էի Սահակի մորը` միշտ գունատ, մոմագույն դեմքով, նա դանդաղորեն դուրս էր գալիս հողեղեն իր ներքնահարկից ու նստում դռան շեմքի քարին, երբ արև էր: Ես տեսնում էի անգամ, որ նա շատ էր հազում, հազում էր անձայն, շալի ծայրը բերանին, և հազից ցնցվում էին նրա նիհար մարմինն ու ուսերը: Հետո, երբ արևը թեքվում էր, ու շենքի ստվերը շեղակի ընկնում էր նրա վրա, հայտնվում էր Սահակը, գրկում էր մորը, և նրանք իջնում էին ներքնահարկ:

Իսկ հաջորդ առավոտյան նորից դասի էր գալիս Սահակը` գրքերը շորե մի տոպրակի մեջ. բոբիկ, մինչև ծնկները հասնող մի շալվարով, իսկ հագին այն բլուզը, միշտ մաքուր ու անգույն այն բլուզը, որի վրա յուրաքանչյուր ամիս իր գույնի կարկատանն էր դնում: Եվ նորից տղաներից ոմանք, առանց հոգնելու քրքջում էին ու հարցնում.

— Սահա՛կ, հորդ ողորմի, դրա կարողը սաղ ա՞…

Արդեն ցրտերն ընկել էին, ու աշնան վերջին տերևները առավոտները եղյամով էին ծածկվում: Մի քանի օր էր, ինչ Սահակը դպրոց չէր գալիս: Ես էլ չէի լինում հորեղբորս տանը, որ իմանայի, թե ինչ է պատահել նրան: Մտածում էի, երևի ցուրտն է պատճառը: Չէ՞ որ Սահակը կոշիկներ չունի: Իմ հին կոշիկները, շորի մեջ փաթաթած, ամեն օր որոշում էի տանել Սահակին, բայց չէի համարձակվում` հպարտ էր Սահակը: Իսկ ես չէի ուզում վիրավորել նրա վիրավոր հոգին: Դպրոցում շատերն արդեն մոռացել էին նրան, իսկ ովքեր չէ, հաշտվել էին այն մտքի հետ, որ Սահակը այլևս դպրոց չի գա:

Բայց եկավ նա: Երկար դասամիջոցին էր. խաղում էինք բակում, վազվզում, թռչում միմյանց վրայից, գոռում- գոչում էինք ուրախ, երբ եկավ Սահակը: Էլի բոբիկ էր նա, մինչև ծնկները հասնող շալվարով, ու հագին էլի նույն բլուզն էր: Խաղը մի վայրկյան դադարեց:
— Արա՛, Սահա՛կը,— ձայնեցին մի քանիսը:
— Ինչի՞ չէիր գալիս,— մոտեցա նաև ես:
Իսկ դուքանչու որդին քաշեց նրա բլուզի մի կարկատանը:

— Սահա՛կ, դո՛ւզն ասա,— քրքջաց նա,— դրա կարողը սաղ ա՞:
Կարերը խուլ ճրթճրթացին, ու լաթի մի կտոր կախվեց ցած` մերկացնելով նրա ոսկրոտ, թուխ մարմինը:
Նա կանգնած էր գունատ, խորն ընկած աչքերով, որոնց շուրջը մեկն ասես կապույտ շրջանակներ էր գծել: Նա կանգնած էր հոգնած ու գլխիկոր` ձեռքերով գրքերի տոպրակը սեղմած: Հետո նա բարձրացրեց գլուխը, ու ես արցունք տեսա նրա երկնագույն աչքերում:

— Դրա կարողը մերս էր,— ճերմակած շուրթերով մրմնջաց նա,

— երեկ թաղեցինք… Սաղ չի…

Եվ մի ակնթարթում օրերով ու ամիսներով կուտակված վիշտն ու վիրավորանքը դուրս պոռթկաց ուժով: Եվ հեկեկում էր Սահակը, անձայն ու ծանր, մեծ մարդու պես, ու ցնցվում էին նրա ոսկրոտ թիակները` միշտ մաքուր, կարկատած այն բլուզի տակ:

Լուռ էինք մենք ու ցնցված: Լռել էր նույնիսկ դուքանչու լկտի որդին: Շրջապատել էինք Սահակին, բայց սփոփանքի խոսքեր չկային: Իսկ նա հեկեկում էր ավելի ու ավելի ուժգին, գալարվում վշտից ու շշնջում էր ճերմակած շուրթերով.
— Չէ՛, ապերո՛ ջան, սրա կարողն էլ սաղ չի…

Արտաշես Քալանթարյան

(Visited 94 times, 1 visits today)
Понравилась статья? Поделиться с друзьями:
BEST FRIENDS